Language // Język

fot. Krystyna Bielecka
 

ohloh profile for Marcin Miłkowski

Jestem doktorem habilitowanym w zakresie filozofii, zatrudnionym na stanowisku profesora nadzwyczajnego w Instytucie Filozofii i Socjologii PAN (można się ze mną skontaktować osobiście na dyżurach w poniedziałki, godzina 11.00-13.00, pokój 225, Zakład Logiki i Kognitywistyki).

Obecnie realizuję 5-letni grant zespołowy Kognitywistyka w poszukiwaniu jedności (finansowany z NCN z programu SONATA BIS w latach 2015-2020).

Moją rozprawą habilitacyjną była książka wydana w wydawnictwie MIT Press (roboczy tytuł: Explaining the Computational Mind). Za rozprawę otrzymałem nagrodę w dziedzinie filozofii im. Tadeusza Kotarbińskiego przyznawaną co trzy lata przez Wydział I PAN, a także nagrodę Narodowego Centrum Nauki w zakresie nauk humanistycznych, społecznych i o sztuce w roku 2014.

Rozprawę doktorską Konstrukcja umysłu. Intuicje zdrowego rozsądku a naturalizm w filozofii umysłu Daniela Dennetta napisałem pod kierunkiem profesora Jacka Hołówki w Instytucie Filozofii UW (recenzenci: prof. Witold Strawiński, UW i doc. dr hab. Robert Piłat, PAN). Ukończyłem Kolegium MISH na UW, gdzie uzyskałem stopień magistra filozofii (za pracę Wolność jako twórczość. Znaczenie Nietzschego dla filozofii analitycznej, której promotorem był profesor Jacek Hołówka; dyplom z wyróżnieniem).

Jestem również zastępcą redaktora naczelnego pisma Przegląd Filozoficzno-Literacki, a także redaktorem w piśmie Paladyn. Journal of Behavioral Robotics. Należę do rady naukowej czasopisma Avant. Od 2005 do 2011 roku pełniłem obowiązki członka zarządu Ośrodka Badań Filozoficznych. W stycznia 2009 do stycznia 2016 byłem członkiem zarządu Polskiego Towarzystwa Logiki i Filozofii Nauki i pełniłem obowiązki sekretarza tego towarzystwa. W styczniu 2016 zostałem członkiem Komisji Rewizyjnej.

W 2016 roku zostałem ekspertem ds. filozofii i ich rozpowszechniania Komitetu Nauk Filozoficznych przy prezydium Polskiej Akademii Nauk.

W roku 2002 byłem stypendystą Fundacji na Rzecz Nauki Polskiej dla młodych naukowców. Stypendium to zostało mi przedłużone na rok 2003. W 2005 roku Fundacja na Rzecz Nauki Polskiej przyznała mi stypendium konferencyjne, dzięki któremu brałem udział w kopenhaskiej konferencji TSC2005. W tym samym roku zostałem także stypendystą tygodnika "Polityka" w programie dla młodych naukowców - Zostańcie z nami!

Zajmuję się filozofią i tłumaczeniem specjalistycznych tekstów informatycznych (zaczynałem jako tłumacz w piśmie Software), marketingowych i technicznych, lokalizacją oprogramowania i dokumentacji dla dużych biur tłumaczeń (debiutowałem jako tłumacz oprogramowania w firmie Studio Gambit), przekładem książek o tematyce informatycznej, ale również popularyzatorskiej (sporo współpracowałem z Wydawnictwem RM), literatury filozoficznej oraz wieloma innymi rzeczami. Władam biegle językiem angielskim i niemieckim, a gorzej - hiszpańskim, francuskim, rosyjskim, greką i łaciną.

Image Od powstania pierwszej wersji tej strony, czyli od roku 1998, zajmuję się różnymi aspektami lingwistyki komputerowej, zwłaszcza leksykografią – tworzę metodami komputerowymi słowniki – oraz komputerowym wspomaganiem prac korektorskich. Pierwszy był słownik informatyczny, obecnie znajdujący się na stronie IDG.PL. Lepsza, aktualniejsza wersja ukazała się w wydawnictwie C. H. Beck, także z częścią polsko-angielską, opracowaną całkowicie oryginalnie. Pracuję też m.in. nad polskim słownikiem morfosyntaktycznym w projekcie Morfologik, a także nad narzędziem korektorskim LanguageTool. Tworzę też słownik synonimów. Widoczna wyżej obok mojego zdjęcia ikonka przedstawia moje zaangażowanie programistyczne w te projekty (wystarczy ją kliknąć). Od lutego 2011 do lutego 2012 byłem członkiem projektu CESAR w Zespole Inżynierii Lingwistycznej IPI PAN.

 

Explaining the Computational Mind

Od 2006 do 2015 roku byłem członkiem europejskiej sieci badawczej euCognition (potem euCogII i euCogIII). Byłem też członkiem sieci SINTELNET.

Niedawno wydałem książkę Explaining the Computational Mind (MIT Press). Książka ta przedstawia moją koncepcję wyjaśniania obliczeniowego w kognitywistyce. W treści można się zorientować, patrząc na mój wykład monograficzny.

Argumentuję na rzecz tezy, że umysł można wyjaśnić obliczeniowo, ponieważ przetwarza informacje, czyli oblicza, czy to wtedy, gdy wykonuje operacje arytmetyczne, czy gdy przetwarza język naturalny czy też gdy na przykład analizuje sygnały dźwiękowe, które pozwalają przeżywać muzykę. Wszystkie te zdolności są pochodną złożonego przetwarzania informacji przez umysł. Analizując badania w kognitywistyce, opracowałem koncepcję wyjaśniania obliczeniowego, stosowanego do wyjaśniania wspomnianych zdolności.

W książce analizuję zarzuty, jakie wobec wyjaśniania obliczeniowego stawiali John Searle i Hilary Putnam, i wykazuję, że nie są one zasadne w odniesieniu do modelu mechanistycznego, który sam proponuje. Komputacjonizm nie odejdzie w przeszłość, lecz jego istota była do tej pory błędnie rozpoznawana. W szczególności nie opiera się on na kartezjańskim rozdźwięku między oprogramowaniem a sprzętem czy umysłem a mózgiem. Obliczeniowa metoda opisu przetwarzania informacji jest zwykle abstrakcyjna – lecz poznanie jest możliwe tylko wówczas, gdy obliczenia są urzeczywistnione fizycznie, a urzeczywistnienia fizycznego nie należy mylić z samym opisem.

Czysto obliczeniowe wyjaśnienie procesu fizycznego nigdy nie jest pełne. Komputacjonizm okazuje się podejściem o dużej mocy wyjaśniania tylko przy założeniu, że jednocześnie przyjmiemy w kognitywistyce pluralizm eksplanacyjny. Ograniczeniem wyjaśniania obliczeniowego jest to, że zarówno najniższy poziom jego mechanizmu, jak i pewne cechy jego środowiska leżą poza jego zasięgiem wyjaśnienia. Dlatego też wykorzystywanie jednego modelu obliczeniowego do wyjaśnienia wszystkich możliwych systemów poznawczych byłoby co najmniej pochopne. Niektóre spośród nich dają się wyjaśnić w kategoriach prostszych modeli obliczeniowych, jednak często wymagane są wyjaśnienia międzypoziomowe. Pluralizm eksplanacyjny, za którym się opowiadam, wskazuje, że komputacjonizm nie jest jedynym sposobem wyjaśnienia systemów poznawczych, a zarazem, że w naukach kognitywnych wykorzystywać można różne modele wyjaśniania, co dotyczy zwłaszcza opisu organizacji najniższego poziomu wyjaśnianego mechanizmu. Jest to w zgodnie z mechanicyzmem w filozofii nauki.

Szkicuję tu mechanicystyczną teorię implementacji obliczeń na tle istniejących koncepcji, opisując cztery diametralnie różne, obliczeniowe modele poznania. Pierwszy model, opracowany przez Allena Newella i Herberta Simona, dotyczy rozwiązywania problemów w ramach zagadek matematycznych zwanych „kryptoarytmetyką”. Drugi – to koneksjonistyczny model nabywania czasu przeszłego czasowników angielskich, opracowany przez Davida Rumelharta i James McClelland w latach 80. Następnie opisany zostaje biologicznie wiarygodny model nawigacji przestrzennej u szczura, zbudowany w roku 2005 przez Johna Conklina i Chrisa Eliasmitha. Model ten to jedno najnowszych osiągnięć współczesnej neurologii obliczeniowej. Ostatnie studium przypadku dotyczy robotycznego modelu fonotaksji u świerszczy, opracowanego przez Barbarę Webb, który uwidacznia zastosowanie technik robotocznych w wyjaśnieniach w neuroetologii.

Niezbędnym elementem książki był przegląd innych filozoficznych koncepcji implementacji i wyjaśniania obliczeniowego. Bronię na ich tle pojęcia reprezentacji zgodnego ze swoim mechanistycznym ujęciem oraz ze wspomnianymi czterema przypadkami. Zamiast argumentować, że nie ma obliczania bez reprezentowania, odwracam to hasło i pokazuję, że nie ma reprezentacji bez obliczania – lecz jednocześnie podkreślam, że reprezentacja nie sprowadza się do kwestii czysto obliczeniowych. Moja argumentacja broni wyjaśniania obliczeniowego w nowatorski sposób, opierając się na mechanicystycznej teorii nauki i interwencjonistycznej koncepcji przyczynowości. Celem projektu jest dostarczenie kognitywistom aktualnych ram pojęciowych i metodologicznych dla wyjaśniania obliczeniowego. Praca ta była finansowana z grantu MNiSW N N101 138039 (umowa 1380/B/H03/2010/39).

 

  • redakcja tomów zbiorowych

     

    1. samodzielny wybór i opracowanie tekstów do monograficznego numeru Przeglądu Filozoficzno-Literackiego 4(6)/2003"Filozofia umysłu"

      Image

    2. wybór i opracowanie tekstów (wraz ze Stanisławem Gromadzkim i Jakubem Klocem-Konkołowiczem) do monograficznego numeru Przeglądu Filozoficzno-Literackiego 1(7)/2004"Hegel i inni"

      Image

    3. wybór i opracowanie tekstów (wraz ze Stanisławem Gromadzkim i Jakubem Klocem-Konkołowiczem) do monograficznego numeru Przeglądu Filozoficzno-Literackiego Siemek (1 (16)/2007)

      Image

    4. Analityczna metafizyka umysłu. Najnowsze kontrowersje(antologia przekładów, wraz z Robertem Poczobutem), Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2008, 494 s.

    5. Beyond Description. Naturalism and Normativity (with Konrad Talmont-Kamiński), College Publications, London 2010, 346 s.
      Image
    6. wybór i opracowanie tekstów do monograficznego numeru PF-L"Filozofia biologii"

       

    7. Przewodnik po filozofii umysłu (wraz z Robertem Poczobutem)

       Przewodnik po filozofii umysłu

    8. Miłkowski, Marcin i Konrad Talmont-Kamiński, red. 2013. Regarding the Mind, Naturally: Naturalist Approaches to the Sciences of the Mental. Newcastle upon Tyne, Cambridge Scholars Publishing.

    9. wybór i opracowanie tekstów do monograficznego numeru PF-L „Kognitywistyka. Reprezentacje”
    10. wybór tekstów (wraz z Konradem Talmontem-Kamińskim) do numeru specjalnego „New Ideas in Philosophy” Explaining Representation
    11. Kołakowski a filozofia (antologia, wraze Stanisławem Gromadzkim) - w przygotowaniu
    • tłumaczenia tekstów filozoficznych
      1. Arianna Betti O prawdzie odwiecznej: Bolzano-Leśniewski- Twardowski, Filozofia Nauki 2/98
      2. Shoshana Ronen Prawda i perspektywizm u Nietzschego, Przegląd Filozoficzny 4/98
      3. Bernd Magnus Imperatyw egzystencjalny Nietzschego, Przegląd Filozoficzno-Literacki 1/2002
      4. Daniel Dennett, Naprawdę przekonani: strategia intencjonalna i dlaczego ona działa, Przegląd Filozoficzno-Literacki 4 (6) / 2003, s. 87-109
      5. Dieter Henrich Struktura dowodowa dedukcji transcendentalnej Kanta, Przegląd Filozoficzno-Literacki (9)/2004, s. 189-204.
      6. Bob Brandom, Holizm i idealizm w "Fenomenologii" Hegla, Przegląd Filozoficzno-Literacki 1(7)/2004
      7. Richard Schacht, Nietzscheański typ filozofii, Nowa Krytyka15
      8. Witold Marciszewski, Hätte Leibniz von Neumanns logischen Physikalismus geteilt?, z nowym wprowadzeniem jako "Organizmy, umysły, automaty według Leibniza i według von Neumanna", Przegląd Filozoficzno-Literacki, 2(8)/2004
      9. Max Horkheimer, Filozofia jako krytyka kultury, Przegląd Filozoficzno-Literacki, 4(9)/2004, s. 11-28
      10. Claus Offe, Rok 1968 trzydzieści lat później, Krytyka Polityczna 6 (2004)
      11. Daniel Dennett, Słodkie sny, Prószyński i S-ka, Warszawa 2007

        Kup teraz!

      12. Krzysztof Pomian, Widzenie i poznanie, „Przegląd Filozoficzno-Literacki” 3-4 (18) / 2007, s. 265-288
      13. John Searle, Dlaczego nie jestem dualistą własności?, w: Marcin Miłkowski, Robert Poczobut (red.), Analityczna metafizyka umysłu. Najnowsze kontrowersje, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2008, s. 384-393.
      14. Daniel Dennett, Rzeczywiste wzorce, w: Marcin Miłkowski, Robert Poczobut (red.), Analityczna metafizyka umysłu. Najnowsze kontrowersje, , Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2008, s. 299-325.
      15. Andy Clark, David Chalmers, Umysł rozszerzony, w: Marcin Miłkowski, Robert Poczobut (red.), Analityczna metafizyka umysłu. Najnowsze kontrowersje, Wydawnictwo IFiS PAN, Warszawa 2008, s. 342-357.
      16. Zygmunt Bauman, Utopie i dystopie czasów płynnej nowoczesności, „Przegląd Filozoficzno-Literacki” 4 (25) / 2009, s. 57-74.
      17. Andrzej Zabłudowski, Polemiki filozoficzne, Aletheia, Warszawa 2009 (wraz z Witoldem Henslem).

      18. Ernst Mach, Analiza wrażeń, Biblioteka Klasyków Filozofii, PWN, Warszawa 2009.

      19. David Chalmers, Świadomy umysł, PWN, Warszawa 2010.

  • tłumaczenia książek (artykułów itp. jest zbyt wiele, aby tu je wymieniać)
    1. Ed Amoroso, Wykrywanie intruzów. Wprowadzenie do monitorowania, korelacji, tropienia, pułapek i reagowania w Internecie, Wydawnictwo RM, Warszawa 1999

      Image

    2. John "maddog" Hall, Paul G. Sery, Red Hat Linux (w serii Dla Opornych), wydawnictwo RM, Warszawa 2000

      Image

    3. Alex Charalabidis, IRC. Pogawędki, serwery, boty, Wydawnictwo RM, Warszawa 2000 (wraz z Jackiem Dębskim)

      Image

    4. Christopher Hobbs, Elson Haas, Witaminy (w serii Dla Opornych), Wydawnictwo RM, Warszawa 2001

      Image

    5. William von Hagen, Red Hat Linux 7.0. Instalacja i konfiguracja, Wydawnictwo RM, Warszawa 2001 (wraz z Ewą Hadałą-Mikołajczuk)

      Image

    6. Martin Frost, Nauka języków WML i WMLScript, Wydawnictwo RM, Warszawa 2001

      Image

    7. John Robbins, Debuger - usuwanie błędów z programów, Wydawnictwo RM, Warszawa 2001 (wraz z Katarzyną Tryc)

      Image

    8. Ron Mansfield, Peter Weverka, Windows Me (w serii Dla Zabieganych), Wydawnictwo RM, Warszawa 2001

      Image

    9. Specyfikacja języka Microsoft C#, Wydawnictwo RM, Warszawa 2000
      Image
    10. Hans-Christian Altmann, Klienci kupują tylko od zwycięzców, Wydawnictwo Galaktyka, Łódź 2000
      Image
    11. David Flanagan, JavaScript. Przewodnik programisty, Wydawnictwo RM, Warszawa 2002 (wraz Katarzyną Tryc; tłumaczyłem część leksykonową)
      Image
    12. Rob Fickenger, Serwer linuksowy okiem hakera, Wydawnictwo RM, Warszawa 2003.
      Image
    13. Christine Hall, Pobyt i praca w Niemczech, Wydawnictwo RM, Warszawa 2004
      Image
    • inne
      1. Liczne recenzje, eseje krytycznoliterackie i filozoficzne na łamach Wiadomości Kulturalnych (w latach 1996-1997)
      2. Artykuły informatyczne na łamach pism Software (2/96, 7/96, 4/98), LinuxPlus (5/99) i PC-Kurier (4/97)
      3. Dział "Interfejs użytkownika polszczyzny" w miesięczniku Software 2.0, od czerwca 2003
      4. Współautor (z Tomaszem Miłkowskim) dwóch cykli książeczek o historii literatury i kultury "Superpowtórka" (ukazały się: Antyk, Średniowiecze, Renesans, Barok, Oświecenie, Romantyzm), Wydawnictwo DELTA WZ, Warszawa 1998-9. Do nabycia w księgarniach są jeszcze:
        Image
        Image
        Image
      5. Redaktor i współautor specjalnego numeru czasopisma LinuxPlus dla początkujących, numeru specjalnego pisma Software 2.0 poświęconego najnowszym technologiom internetowym (03/2001)
      6. Hasła encyklopedyczne dotyczące Internetu i multimediów dla Encyklopedii multimedialnej PWN - Media (zeszyt nr 13)
      7. Hasła encyklopedyczne z zakresu filozofii i informatyki dla Encyklopedii Gimnazjalisty, PWN, Warszawa 2002.
      8. "Przegląd komputerów" w: Encyklopedia PWN. Technika. Spojrzenie na dzieje cywilizacji, Wojciech Baturo (red.), Wydawnictwo Naukowe PWN SA, Warszawa 2003 (s. 93-125).
  1. III Sympozjum Trans-dyscyplinarne "Uniwersalność w nauce i filozofii", Modzele Bartłomieje (31.05. 1997)
  2. "Nietzsche and the Post-Analytical Philosophy", University of Southampton (11-12.09.1999); w sekcji 2a ( Powers of Freedom) wygłosiłem referat pt. Freedom as Creativity. The Significance of Nietzsche's Thought for Contemporary Post-Analytical Philosophy
  3. IX. Internationaler Kant-Kongress, Humboldt Universität zu Berlin (26- 31.03.2000)
  4. Internationaler Kongress zum 100. Todestag Friedrich Nietzsches, Naumburg (24-27.08.2000); w sekcji Ethik bei Friedrich Nietzsche wygłosiłem referat pt. Freiheit als Ethik bei Friedrich Nietzsche
  5. "The Tree Fell, But Did Anyone Hear It? Nietzsche and Bildung", University of Durham (8-10.09. 2000); w sekcji 2 wygłosiłem referat pt. Nietzsche and Classical Philology. The Controversy over the Bildung
  6. Pragmatism Today, Universität Konstanz (12-15.05.2001)
  7. Czym jest umysł?, Polskie Towarzystwo Filozoficzne w Cieszynie, Bielsko-Biała 25-27 września 2003
  8. Jak istnieje umysł, Polskie Towarzystwo Kognitywistyczne, UMK Toruń, 17.12.2003 (wygłosiłem referat Heterofenomeologia a zagadnienie introspekcji)
  9. Debata nad książką Urszuli Żegleń Filozofia umysłu. Dyskusja z naturalistycznymi koncepcjami, Polskie Towarzystwo Filozoficzne i IF UMCS, Lublin, 11.03.2004 (wygłosiłem referat Przypisywanie intencji, czyli jak to z termostatem było)
  10. Formy reprezentacji umysłowych, IFiS PAN i WP-A UAM, Jarocin, 18-19. 06.2004 (wygłosiłem referat Rzeczywiste wzorce intencjonalności)
  11. VII Polski Zjazd Filozoficzny, Szczecin, 14-18.08.2004 (wygłosiłem referat O typach argumentacji przeciwko qualiom w sekcji Filozofia umysłu)
  12. Cognitive Systems as Representational Systems, Polskie Towarzystwo Kognitywistyczne i Sekcja Metodologii Nauk Komitetu Naukoznawstwa PAN, Toruń, 29-30.09.2004 (wygłosiłem referat Why cognitive systems are not only intentional, but representational as well?)
  13. EMPATIA - kategoria kulturowa, językowa i kognitywistyczna, III Seminarium Kognitywistyczne, UMCS, Lublin, 19-20 maja 2005 (wygłosiłem referat Empatia contra teoria analogii)
  14. E-CAP 2005 @ MDH (European Computing and Philosophy Conference), Uniwersytet Mälardalen, Szwecja, 2-4 czerwca 2005 (wygłosiłem referat Is computationalism trivial? - tu znajduje się abstrakt w formacie PDF, a tu prezentacja w formacie PDF)
  15. Toward the Science of Consciousness (TSC2005), Methodological and Conceptual Issues, Center for Subjectivity Research, University of Copenhagen, Dania, 17-20.08.2005 (wygłosiłem referat pt. Is there any difference between heterophenomenology and neurophenomenology? - cała księga abstraktów z tej konferencji znajduje się tutaj)
  16. Fifth European Congress for Analytic Philosophy, Uniwersytet Lizbony, 27-31.08.2005 (wygłosiłem referat pt. On types of arguments against qualia)
  17. Kazimierz Naturalized Epistemology Workshop '05, UMCS i KUL, 2-6 września 2005 (wygłosiłem referat pt. Making naturalized epistemology normative)
  18. Poznańskie Kolokwia Kognitywistyczne I. Funkcje umysłu, 17-19 listopada 2005 (wygłosiłem referat pt. Poziomy funkcjonalnej analizy umysłu)
  19. Computers and Philosophy (i-C&P), 3-5 maja 2005, Laval, Francja (wygłosiłem referat pt. Is evolution algorithmical?)
  20. Kazimierz Naturalized Epistemology Workshop 2006 (KNEW'06), 1-5 września 2006, Kazimierz Dolny (współorganizowałem wraz z Konradem Talmontem-Kamińskim w ramach Ośrodka Badań Filozoficznych)
  21. Modularność Umysłu, IFiS PAN i WPA UAM w Kaliszu, 18-20 września 2006, Jarocin (wygłosiłem referat pt. Architektury modularne – funkcje, indywiduacja modułów i poziomy opisu)
  22. Przyszłość uniwersytetów w Polsce i Unii Europejskiej, Instytut Badania nad Gospodarką Rynkową, Warszawa, 12 października 2006 (wziąłem udział w panelu Jak zreformować polskie uniwersytety? – moja prezentacja znajduje się tutaj).
  23. Embodied and Situated Cognition, Uniwersytet im. Mikołaja Kopernika, Toruń, 16-18 listopada 2006 (wygłosiłem referat pt. Extended Computational Systems and Extended Minds – moja prezentacja znajduje się tutaj, a abstrakt – tutaj). A tutaj są zapisy wideo.
  24. V Zjazd Polskiego Towarzystwa Kognitywistycznego, Umysł w świecie - świat w umyśle, 1-2 grudnia 2006, Poznań (wygłosiłem referat pt. Czy architektura umysłu to taka sobie bajeczka? (Na przykładzie psychologii ewolucyjnej) – moja prezentacja znajduje się tutaj, a abstrakt – tutaj).
  25. Practical Applications in Language and Computers PALC 2007, 22 kwietnia 2007, Łódź (na polskiej sesji korpusowej wygłosiłem referat pt. Zautomatyzowane tworzenie korpusów błędów dla języka polskiego – moja prezentacja znajduje się tutaj).
  26. XVII Interuniversity Workshop on Philosophy and Cognitive Science: Peter Carruthers, 24-26 maja 2007, Palma de Mallorca (wygłosiłem referat pt. When weak modularity is robust enough?)
  27. European Computing and Philosophy Conference, Uniwersytet Twente, 21-23 czerwca 2007, Twente, Holandia (wygłosiłem referat pt. What difference does embodiment make? – prezentacja znajduje się tutaj)
  28. Toward a Science of Consciousness, Budapeszt, 23-26 lipca 2007 (wygłosiłem referat pt. QuantumMary meets computationalism, który jest w księdze abstraktów - prezentacja znajduje się tutaj)
  29. Utajone Funkcje Umysłu, Jarocin, 27-28 września 2007 (wygłosiłem referat pt. Antyrealizm i realizm w postulowaniu utajonych funkcji umysłu)
  30. VI Zjazd Polskiego Towarzystwa Kognitywistycznego, Poznań, UAM, 18-19 kwietnia 2008 (wygłosiłem referat pt. Modularność: ujęcie funkcjonalne czy architekturalne?)
  31. Drugie Łódzkie Warsztaty Filozoficzne. Język i technologia. Wątki lemowskie w filozofii nauki i kultury, Łódź, UŁ/KNF, 25-27 kwietnia 2008, (wygłosiłem referat pt. Nauki reinżynieryjne)
  32. Argumentation as a Cognitive Process, Toruń, UMK/PTK, 15-17 maja 2008 (wygłosiłem referat pt. What kind of cognitive process is argumentation)
  33. 31st International Wittgenstein Symposium, Kirchberg am Wechsel, Austrian Ludwig Wittgenstein Society, 10-16 sierpnia 2008 (wygłosiłem referat Defining ontological naturalism - tu jest prezentacja)
  34. 6th European Congress of Analytic Philosophy, Uniwersytet Jagielloński, Kraków, 21-26 sierpnia 2008 (wygłosiłem referat pt. When physical systems realize computation? - tu jest abstrakt)
  35. Kazimierz Naturalism Workshop 2008, 8 września 2008 (wygłosiłem referat pt. Explicating ontological naturalism)
  36. VIII Polski Zjazd Filozoficzny, PTF, Uniwersytet Warszawski, Szkoła Wyższa Psychologii Społecznej, 15-20 września 2008 (wygłosiłem referat pt. O tzw. metaforze komputerowej)
  37. Studia Philosophica Forum 1. Filozoficzne podstawy nauki - naukowe podstawy filozofii, "Studia Logica", "Filozofia Nauki", 25-27 października, Guzianka (przedstawiłem krótkie stanowisko ws. Czy wiedza androidów jest wiedzą?)
  38. II Studenckie Forum Badań nad Językiem, Ośrodek Badań Filozoficznych i Interdyscyplinarne Koło Badań nad Językiem, 5 kwietnia 2009 (prowadziłem warszaty pt. O powierzchniowym przetwarzaniu języka polskiego na przykładzie korektora LanguageTool)
  39. PALC 2009, Uniwersytet Łódzki, 6 kwietnia 2009 (wygłosiłem referat pt. Automating rule generation for grammar checkers)
  40. ASSC XIII, Berlin, Association for the Scientific Study of Consciousness, 5–8.06.2009 (referat Computationalism: Still Cool After All These Years)
  41. Kazimierz Naturalism Workshop 2009: Naturalism and the Mind, Kazimierz Dolny, Ośrodek Badań Filozoficznych/UMCS, 4-8.09.2009 (referat Cognitive science as reverse engineering)
  42. Reductionism, Explanation & Metaphors in the philosophy of mind, Bremen, Gesellschaft fur Analytische Philosophie, 17-18.09.2009 (poster Computation: metaphor or mechanism?)
  43. Philosophy of Science in Use, Linkoping, European Science Foundation, 28th September – 2.10.2009 (poster On use in face of no evidence)
  44. LTC 2009, Poznań, Uniwersytet im. A. Mickiewicza, 6-8.11.2009 (referat z Jarosławem Lipskim Using SRX for sentence segmentation in LanguageTool)
  45. Zlot Filozoficzny 2010, Ośrodek Badań Filozoficznych/Koło Naukowe Filozofów UŁ, 7.5.2010 (wykład plenarny Naturalism vs. Conceptual Analysis)

Deleuze uważa, ze nie można pogodzić Hegla i Nietzschego. Hegel jest wedle niego abstrakcyjny, a Nietzsche - konkretny. Tymczasem pojęcia "konkret" i "abstrakcja" należą do ideologicznego arsenału konserwatyzmu. Rozpatruję nie tyle prawdziwość tezy Deleuza, co jej genealogię.

Hegel i Nietzsche kontynuują oświeceniowe poszukiwania "człowieka konkretnego". "Człowiek konkretny" to wytwór drugiej fazy oświecenia (rodzaj "kompensacji" w znaczeniu Marquarda): przekształcenie parenetyki w filozofię historii i kultury (wzgl. społeczną). "Wielki bohater historii" i "nadczłowiek" są próbami ujęcia konkretu społeczno-historycznego. Rzut oka na strukturalną pozycję kategorii Hegla w jego systemie oraz ideału Nietzschego w jego myśli (mediatyzacja a problem wątpliwej konkretności nadczłowieka) uprawdopodabnia następujący wniosek: Nadczłowiek stanowi abstrakcyjny projekt uchwycenia konkretu.

Nie można ukryć trudności w ocenie stosunku Hegla i Nietzschego wobec konserwatyzmu romantycznego. Przyczyna leży m.in. w wykorzystaniu arsenału myśli konserwatywnej przy jednoczesnym jej przekształceniu. Stąd trudno orzec, czy "konserwatyzm romantyczny" zniesiony (Hegel) lub przekształcony w ekstatyczno-chiliastyczną filozofię przyszłości (Nietzsche) jest bardziej konserwatywny, czy raczej liberalny itp.

Jeden przykład z "warsztatu filozofowania" obu myślicieli wykazuje swoiste odniesienie się do konkretu, a także problematyczność tego odniesienia. Co więcej, opozycja konkret-abstrakt przy zmieniającym się jej nacechowaniu ideologicznym obejmuje również "empiryzm transcendentalny" samego Deleuze'a, a także - jak się zdaje - sporą część filozofii kontynuującej Nietzschego w intencji sprzeciwienia się Heglowi i jego metanarracjom. Wieloznaczność problemu konkretu ukrywa to, że jest pseudoproblemem lub - w najlepszym wypadku - mylącym wyróżnikiem stanowiska filozoficznego.


Tekst ukazał się w: "Principia" XXIV.

Man kann Nietzsches Kritik der Moralität als ein Versuch verstehen, eine neue Ethik der Freiheit zu entwickeln. Und zwar nicht im Sinne der Freiheit des freien Willen, aber als Freiheit des Schaffens in der weitesten Bedeutung; der Übermensch bei Nietzsche ist eben ein kreatives Subjekt, das neue Werte schafft. Dazu braucht der Übermensch aber eine negative Freiheit, Freiheit vom Ressentiment, oder - metaphorisch gesprochen -die Erlösung von aller möglichen Erlösung.

Als Theorie des Praxis der Freiheit verstehe ich zwar die "metaphysische" Vorstellungen des Übermenschen und der ewigen Wiederkehr. Diese Vorstellungen können auch als Metaphorik der praktischen Philosophie verstanden werden. Ich lege die erste Rede Zarathustras (Von den drei Verwandlungen) so aus, um diese Interpretation zu unterstützen.

Es ist auch interessant zu fragen, ob diese praktische Philosophie nicht ganz veraltet sei. Der Standpunkt Nietzsches ist ex definitione unzeitgemäß, in anderen Worten: durchaus utopisch (etwa im Sinne Mannheims). Nietzsche richtet sich mit dieser Ethik der Freiheit gegen allen Ideologien, bleibt er aber nicht selber ideologisch? Sein Entwurf kann niemals einen sozialen Grund haben; das Intersubjektive ist auch seine Achillesferse. Und deshalb scheint es mir selbstverständlich, dass es keinen "wirklichen" Nietzscheaner, der mit Nietzsche ganz einverstanden wäre, gab und gibt.


 

Erschienen in: Zeitenwende - Wertenwende, Renate Reschke (Hg.), Akademie Verlag, Berlin 2001